Biyografi

Ýrfan Bellür
Makedonya Türk Edebiyatý

1950 yýlýndan sonra aylýk Sevinç ve Tomurcuk çocuk dergilerinin, Türkçe kitaplarýn da yayýmlanmaya baþlamasý, þiir çalýþmalarýnýn hýz kazanmasýna zemin hazýrlamýþtýr. Ancak araya giren 1953 göçü, Makedonya Türk þiirinin bu hýzlý geliþimini sekteye uðratmýþtýr. Göçün hýz kestiði 60’lý yýllarýn ortalarýnda, Sesler Aylýk Toplum-Sanat Dergisi’nin de yayýn hayatýna girmesiyle, slogancýlýktan uzaklaþma, gerçek þiiri arama çabalarý daha da güçlenmiþtir. Önce, söyleyeceklerini somut bir tarzda iletmek için düþünce ve duygularýný gereksiz sözcüklerden arýndýrarak kurduðu kusursuz dizelerde ortaya koyduðu ince lirizm tonlarýyla dikkatleri çeken , yazdýklarýyla okuru düþünmeye iten Avni Engüllü ile birlikte Mustafa Yaþar, Yusuf Edip, Sabahattin Sezair, Fahri Ali, Suat Engüllü, Ýrfan Bellür; daha sonralarý da Esat Bayram, Sabit Yusuf gibi þairlerin yer aldýðý, Makedonya þiirine güç veren, yeni bir yazar kuþaðý ortaya çýkmýþtýr. Makedonya Türk þiirinin yaþatýlmasý misyonuna son katýlanlar arasýnda, Melâhat Engüllü, Biba Ýsmail, Oktay Ahmed, Rýfat Emin, Tülay Ýbrahim, Leylâ Süleyman, Meral Kain, Arzu Abdullah gibi deðerli genç þairleri de anmak gerekir.

Tito Yugoslavyasý’nýn resmî siyasetî, 1951 yýlýna kadar Kosova’da Türk varlýðýný tanýmýyordu. Bu nedenle Kosova Türkleri, ilk baþta Makedonya Türklerine tanýnan olanaklardan yararlanamadýlar. Bu nedenle birçok alanda olduðu gibi, edebiyatta da ortaya çýkan alt yapý eksikliðini, 1969 yýlýna kadar Makedonya Türklerinin sahip olduklarý olanaklardan yararlanarak giderdiler.

Balkanlar’da Türk Þiiri - Balkan Türklerinin Kimlik Destaný
Suat Engüllü
1.Karþýyaka Þiir Kurultayý
19-21 Mart 2004/ Ýzmir
http://www.makturk.com

Ýlhami Emin
Makedonya Türk Edebiyatý

Ýlhami Emin 1931 yýlýnda Radoviþ’te doðdu. Kýsa bir süre Üsküp Tefeyyüz Ýlkokulu’nda öðretmenlik yaptý, ardýndan Nova Makedoniya gazetesinde gazeteciliðe baþladý. Sonra Birlik gazetesine geçti. Ýlk sayýsý Aralýk 1965’te yayýmlanan Sesler Aylýk Toplum Sanat Dergisinin kurucularýndan biri, derginin ilk yayýn yönetmenidir. Sonraki yýllarda Üsküp Radyosu Türkçe Yayýnlar Sorumlusu, Birlik Gazetesi Sorumlu Yazý Ýþleri Müdür Vekili, Üsküp Halklar Tiyatrosu Genel Müdürü, Makedonya Kültür Bakanlýðý Müsteþarý görevinde bulundu. Þimdi Zaman-Makedonya gazetesinde yazarlýk yapmaktadýr.

Önce Makedonca yazan Ýlhami Emin edebiyata þiirle girdi. Ýlk þiir kitaplarý Makedonca yayýmlandý. Edebiyatýn diðer türlerinde de eser verdi. Bunlar arasýnda tiyatro oyunlarýyla baþarý saðladý. Baþarýlý bir film eleþtirmeni de olan Ýlhami Emin’in Türkçe’den Makedonca’ya yaptýðý birçok çevirisi de vardýr. En önemli þiir kitaplarý Taþ Ötesi, Gülkýlýç, Yörükçe, Güldeste’dir.
x
Terkedilmiþ Olan Yörük Köpeklerinin Türküsü
bizi býrakýp gitti sahiplerimiz ardlarýna hiç dönmeden
ne vardý acaba gözlerinde o an gözyaþý mý sevinç mi
önemli olan biz onlarýn en sadýk dostlarý kaldýk sorulmadan
bizimle ne olacak bize kim bakacak sorularý yok gibi

kaldýk elliden çok köy köpeði sahipsiz hem de gereksiz
evlerde kilit ocaklar dumansýz pencerelerde yeller
açlýðýmýz bir yana köpek uzun süre yaþar ekmeksiz
ancak bize en aðýr düþen yok olan bizi okþayan eller

çünkü okþanan tatlý sözlerle karþýlanan acýkmaz
acýksak dahi açlýðýmýz daha da sadýk kýlar bizleri
þimdi aradýðýmýz yollar kapalý pencereler açýlmaz
sahiplerimizden tek kalan onlarýn çarýk izleri

ne yapsak kötü beklesek kaç gün sürer acaba bekleme sonlarý
sahiplerimiz geri dönerler diye ayrýlýrken okþamadýlar ki baþýmýzý
bize düþen her gün ucdan uca boylamak bayýrlardaki dar yollarý
ancak karanlýk basýnca yollar dahi çeker bizden aklýðýný

yolsuz bile kalýrýz artýk ovaya uzanan bakýþsýz umutsuz
tanaðartýsýna dek açlýklara bakmadan uzanýp bekleriz
biz dayanýklýyýz sadýk köpeðe aðlaþmak düþmez uykusuz
yeniden sürüne sürüne yol baþýna gözlerimizle olsun geliriz

nereye çýkar bu bekleyiþ ne olur sonu beklemenin
sahiplerimizden bir ses gelecek mi hayýrlarý canlatan
açlýktan çok bizi yýpratýr acýsý sayýsýz sorularýn
korular ise hoþlanmaz yoksa eðer sadýklýðýmýzý anlatan

yalnýzlýðýn en çekilmezi bizimkisi daha kötüsü düþünülemez
gücümüzü kendimize deðil sahiplerimize devrettik
hep sevildik diye dedik sahiplerimize asla dokunulmaz
kurtlardan daha kurt olduk çocuklardan dövüldük

köy keçileri bizlerin ne hayvaný var koruyacak ne insanlarý
biz artýk bekçilerizdir kendi kendilerini koruyan
kurtlar bile köyümüzden uzak arar nafakasýný
nasýl koruyucuyuz aya baka kala kime karþý uluyan

köyü terketti sahiplerimiz geri döneceklerini umduk yollardan
meðer yollar da kendilerini olduðu gibi bizleri de avutur
köy yakýnýndaki aðaçlarda yuva saran kuþlar bile kaçtý yuvalardan
yeller gelip bir an olsun baþýmýzdaki yorgunluðu savurur

ne var ki yeller geçince yeniden baþlar çözülüþü yalnýzlýðýn
yeniden baþlar açlýk ile yalnýzlýðýn ortak acýsý
acaba sonu mu geldi sýnýrsýz inanç ile sadýklýðýn
dað köylerinin ölümüyle ne olur acaba ormanlarýn yazgýsý

biz sahipsiz köpekleriz kimsesiz köyü bekliyen
bize acýyan çýkarsa gelsin köyümüze yerleþsin
burdaysa kimseyi karþýlamaz hazýr ne çiftlik ne çiftlik ne gökdelen
gelecek olan sadýk köpeklerin köyünde gerekir yeþersin

yeþermiyen kayalarýn öyle de deðmez sözünün edilmesi
gerçek sahip taþ taþlýk tanýmadan yeþilliði bulmalý
bize çýkan yollarýn daha da zordur geçilmesi
çünkü ellerin teri sayesinde sahip geniþ bir soluk almalý

yugoslavya makedonyasýnda radoviþin kýlavuzlusudur sesimiz
daha nice kýlavuzlularýn sahipsiz kalan köpekleri de uðursuz
afrika olsun asya ya da amerika sadýklýðý terkeden herkes düþmanýmýz
aklý baþýnda olan vaktinde aþmalý bu yolu korkusuz

bekliyoruz beklemelerin boþunalýðý výz gelir gözümüze
bekleye bekleye zayýflýya zayýflýya iskelete dönüþür vücudumuz
bu böyle sürerse yarýn kimse inanmaz olur sadýklýðýmýza
bu yüzden öldükten sonra bile beklemekte olur ulumamýz

kurtlara karþý kurt oluruz ancak köyümüzü de vermeyiz kolayca
sahipsiz kaldýksa biz hem sahip oluruz hem de bekçi evlere
öldükten sonra dahi vücuda geliriz yeniden daðlarca
kükreriz bu ders olsun diye köylerini tüm terkedenlere

Ýlhami Emin

(Türkiye Dýþýndaki Türk Edebiyatlarý Antolojisi 7, Suat Engüllü, Makedonya-Yugoslavya (Kosova) Türk Edebiyatý, Kültür Bakanlýðý, Ankara, 1997, s. 213-214)

http://www.makturk.com

x

1956 yýlýna kadar Makedonca yazan Ýlhami Emin’in, bu tarihten itibaren Türkçe yazmayý da tercih etmesi, elbette ki Makedonya Türk þiiri için büyük bir kazanç olmuþtur. Geçmiþ ile þimdi arasýndaki bütünselliði, insanýn geliþiminin genelinde ele alan þair, eskinin eleþtirisini yaparken, dünden bugüne uzanan, günümüz þartlarýnda önem kazanan meseleleri okuyucunun dikkatine sunar, onu düþünmeye sevk etmeyi amaçlar. 1971 yýlýnda yayýmlanan “Gülkýlýç” þiir kitabýyla girdiði bu þiir lâbirentinde, hâlâ, kendini aþmasýný saðlayacak yeni deðerlerin izini sürmektedir.

Balkanlar’da Türk Þiiri - Balkan Türklerinin Kimlik Destaný
Suat Engüllü
1. Karþýyaka Þiir Kurultayý
19-21 Mart 2004/ Ýzmir
http://www.makturk.com

Ýbrahim Sadri ( 1963)
Ýstanbul’da doðdu. Ýlk ve orta öðrenimini burada tamamladý. Ýstanbul Üniversitesi iþletme Fakültesi’nde okudu. Çeþitli gazete ve dergilerde yazý ve þiirleri yayýmlandý. Yedi yýl tiyatroyla uðraþtý. Turnelere çýkarak, Anadolu’yu yakýndan tanýma imkâný buldu. Radyo ve televizyonlarda programcýlýk ve sunuculuk yaptý. Halen bir özel televizyonda program yapmaktadýr. Þiir ve tiyatro kasetleri de bulunan þairin Memleket Havalarý adýnda bir þiir kitabý vardýr.

Þiirlerinden Örnekler;

KIRIKHAVA
ah yabangülü
ah karahazer çiçeði
ah gurbetin þivanyýldýzý
bir daðda býraktýðým
bir daðda bulacaðým leyla menevþesi
günyüzü görmemiþ memleketgülüm olursa
bir yaðlý kurþundan olur ölümüm

bir seherde açsýnlar baðrýmý
en deli ruzigârlar essin
en yiðitti desinler
en filinta
en hercai fiyaka
dönüp baktýklarý zaman
bir oltu tespihi
bir gümüþ tabaka
bitlis tütününden yarým kalmýþ bir sarma cigara
þeyh izzettin’in dünyanýn bütün çocuklarýna yazdýðý muska
ve sevda adýna
kurutulmuþ bir karanfil bulsunlar
mintanýmýn altýnda.

ah yabangülü
ah karahazer çiçeði
ah gurbetin þivanyýldýzý leyla menevþesi

yaðmurlu bir akþamda, duldada
dedemden öðrendiðim ilk duam gibi
yeþil ceviz altýnda koþturan karýnca gibi
Harran üstünde her gece parlayan Süreyya gibi
emek gibi toprak gibi
kan gibi hoyrat gibi
adilcevaz fýrtýnasý yedidaðýn eþkiyasý gibi
yasak gibi bayrak gibi baskýn gibi
eriþilmez bir þeydi seni sevmek.

ah leyla menevþesi
ah yabangülü
ah yaktýðým o içli türkü
hani o zalým diyen, hani o hayýn
hani o
kaç para eden perakendesi
þu üç kuruþluk periþan dar-ý dünyanýn

hepimiz geldik zulümlere
hepimizin içinde biraz düþünce biraz öfke
toprakdamlar altýnda uykusuz bekledikçe
þeyh izzetini topraða verdiðimiz gece
sakallarý aðardý dünyanýn
yediyýldýz koptu gökte
yedi yumruk yedim yüzüme
sevdim seni ve yakalandým
ah leyla menevþesi
ah yabangülü
ah karahazer çiçeði

sattýlar beni pazarda
göksüme þifasýz ecza sürdüler
ve yürüdüler
gençliðimin üzerinde
yaðmur da yaðýyordu
kuþlar da vardý
uzandým yýldýzlara tutamadým
saçlarým aðardý þehir zindanlarýnda
alem uykudaydý
adilcevaz uykudaydý
sevdam menevþem memleketgülüm uykudaydý
kuyudaydým
saçlarým ýslanmýþtý
sahtiyan uykudaydý
çýplaktý üzerim
mintaným kana bulanmýþtý
ah karahazer çiçeðim
sen uzaktaydýn yýldýzlar uzaktaydý
zühre uzaktaydý tarýk uzaktaydý
adilcevaz uzaktaydý þeyh izzettin uzaktaydý
memleket uzaktaydý

ah bir daðda býraktýðým
bir daðda bulacaðým leyla menevþesi
ah gurbetin þivan yýldýzý
sen de böyle gideceksen
memleket böyle aðlayacaksa
ben kabuslarýna tabir düzeceksem
þehir eþkiyalarýnýn
kýyamet diyeceksem
ve seni bekleyeceksem
bütün kuyulara

bütün sunaboyunlu daðlara adýný baðýracaksam
yýrtýlan mintaným
akan kaným
aðaran saçlarým
ve memleketim için
dön diyeceksem
dön
dön yabangülü
dön karahazer çiçeði
dön gurbetin þivanyýldýzý
dön leyla menevþesi, memleketgülü

yaðmurlu bir akþamda, duldada
dedemden öðrendiðim ilk duam gibi
yeþil ceviz altýnda koþturan karýnca gibi
Harran üstünde her gece parlayan Süreyya gibi
emek gibi toprak gibi
kan gibi hoyrat gibi
adilcevaz fýrtýnasý yedidaðýn eþkiyasý gibi
yasak gibi bayrak gibi baskýn gibi
eriþilmez bir þeydi seni sevmek.

ah yabangülü
ah leyla menevþesi
bir seherde açsýnlar baðrýmý
en deli ruzigârlar essin
en yiðitti desinler
en filinta
en hercai fiyaka
dönüp baktýklarý zaman
bir oltu tespihi
bir gümüþ tabaka
bitlis tütününden yarým kalmýþ bir sarma cigara
þeyh izzettin’in dünyanýn bütün çocuklarýna yazdýðý
muska
ve sevda adýna
kurutulmuþ bir karanfil bulsunlar
mintanýmýn altýnda.

ah yabangülü
ah karahazer çiçeði
ah gurbetin þivanyýldýzý
ah bir daðda býraktýðým
bir daðda bulacaðým leyla menevþesi

seni sevmek var ya seni sevmek
seni sevmek memleket
memleket seni sevmek

Ivo Andriç
Yugoslav edebiyatýnýn Bosna’lý þair ve romancýsý Ivo Andriç, 1892 Travnik’te doðdu. Lise eðilimim Saraybosna’da tamamladý. Ardýndan felsefe okudu, I. Dünya Savaþanda ülkesinin özgürlüðü için mücadele etti. 1924 yýlýnda Dýþiþleri Bakanlýðý’nda göreve baþladý. 1961 yýlýnda Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandý. Eserlerinde 20. yüzyýlýn baþlarýnda çalkantýlar içindeki Bosna’dan kesitler verdi. Türkleri yakýndan ilgilendiren konulara özel bir ilgi duydu. Drina Köprüsü adlý romaný Türkiye’de geniþ okur kesimlerine ulaþtý. 1975 yýlýnda vefat etti.

ESERLERÝ:
Hikayeler, Veli Paþa’nýn Kadýný, Travnik Kronikleri, Küçük Haným, Drina Köprüsü, Uðursuz Avlu.

Hüsrev Hatemi ( 1939)
H. Hüsrev Hatemi 1939 yýlýnda Ýstanbul’da doðdu.Talatpaþa Ýlkokulu, Þiþli Ortaokulu ve Ýstanbul Beyoðlu Atatürk Lisesi’ni ve Ýstanbul Týp Fakültesini (1962) bitirdi. Ýç Hastalýklarý Uzmaný (1966), Ýç Hastalýklarý Doçenti (1971), Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalýklarý Uzmaný (1972), Ýç Hastalýklarý Profesörü (1978) oldu. Ýç Hastalýklarý görevine ek olarak Cerrahpaþa Týp Fakültesi Nükleer Týp Anabilim Dalý Baþkanlýðý görevini üstlendi (1982-1986). Þimdi Cerrahpaþa Týp Fakültesi’nde Ýç Hastalýklarý Profesörü.

ESERLERÝ
Üç deneme kitabý: Yozlaþmadan Uzlaþmak (1988), Hoþça Bak Zatýna (1989), Çelebi Bizi Unutma (1990); üç þiir kitabý: Eski Kentte Bir gece (1968), Akþam
Gümrükçüleri (1973), Bütün Þiirler (1990) ve bir de inceleme kitabý vardýr: Türk Aydýný-Dünü Bugünü (1991).

Hüseyin Yurttaþ ( 1946)
1946 yýlýnda Foça’da doðdu. Edirne Ýlköðretmen Okulu’nu bitirdi. Çeþitli yerlerde köy öðretmenliði yaptý. Þiir ve yazýlarý Dönemeç dergisinde yayýmlandý. Çeþitli ödüller aldý.

ESERLERÝ
Ýlk Ýþim Uyanmak, Gelincik Günleri, Uzun Yollar Yolcusu, Uzunçalar, Sanayi Çarþýsý, Gecede Kanat Sesleri, Çürüme, Kod Adý: Mansur, Kirli Tarih, Sevgiden Ötesi Cehennem, Yirminci Yüzyýl Aðýtlarý adýný taþýmaktadýr.

Hulki Aktunç ( 1949)
1949 yýlýnda Ýstanbul’da doðdu. Reklamcý kimliðinin yaný sýra, þair ve yazar yönleriyle de tanýnýyor. Manajans ekolünden geliyor. Haluk Mesci’den bayraðý devralarak Reklamcýlar Derneði Yönetim Kurulu Baþkaný oldu.

Aktunç, askeri okullardaki orta ve lise yýllarýndan sonra Ý.Ü. Hukuk Fakültesi’ne girdi.Yüksek öðrenimi yarýda býraktý. 1969-1972 yýllarý arasýnda Meydan Larousse’un hazýrlanmasý sýrasýnda redaktörlük yaptý.’Z’ harfinin tamamlanmasýyla beraber o da iþini kaybetti.Daha sonra bir gazetede gördüðü “Redaktör aranýyor” ilaný üzerine Manajans’a baþvurdu. Ancak kýsa süre sonra Manajans tekrar bir redaktör ilaný vermek zorunda kaldý. Çünkü yazarlýk konusunda yetenekli olduðu görülen Hulki Aytunç, yaratýcý bölüme kaydýrýldý. Daha sonra Manajans içerisinde yazý grubu baþkanlýðýna kadar yükselen Aytunç, yönetim konusunda yaþayan bir takým anlaþmazlýklar yüzünden Manajans’tan ayrýlma kararý aldý. 1980 yýlýnda Yaratým’ý kuran Aktunç, 1987 yýlýnda Foot Cone & Belding ile ortaklýða imza attý. Hulki Aktunç, halen Yaratým / FCB ‘nin yönetim kurulu baþkanlýðý görevini sürdürüyor.

ESERLERÝ:Hulki Aktunç yazý hayatýna 1968 yýlýnda dönemin önemli dergilerinden “Yeni Ufuklar”da baþladý.Ýlk kitabý “Gidenler dönmeyenler” ile TDK öykü Ödülü’nü (1977), “Bir Çað yangýný” romaný ile Abdi ipekçi Ödülü’nü (1981), “Bir Yer Göstericinin Hayatý” ile Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü (1989), kazandý. 1976 sonrasýnda þiire aðýrlýk verdi. “Ýnsan Aþklarýn Külüdür” ile Halil Kocagöz Þiir Ödülü’nü (1994), “Istýraplar Ansiklopedisi” ile de Cemal Süreyya Ödülü’nü (1995) aldý. On yýlý aþan bir çalýþmanýn ürünü olan “Büyük Argo Sözlüðü” (1990) gerek Türkiye’de, gerek yurtdýþý Türkoloji çevrelerinde büyük ilgi gördü.Aktunç’un, Aþka Kimse Yok ve Bir Yer Göstericinin Hayatý isimli öyküleri filme çevrildi.

Hilmi Yavuz ( 1936)
1936 yýlýnda Ýstanbul’da doðdu.Kabataþ Erkek Lisesi’ni bitirdikten sonra gazeteciliðe baþladý.Lise yýllarýnda þiir yazmaya baþladý ve bazýlarýný Dönüm dergisinde neþretti. Ýngiltere’de BBC’de çalýþtý.Bu sýrada Londra Universitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Dönüþünde Cumhuriyet, Milliyet Yeni Ortam gazetelerinde eleþtiri ve inceleme yazýlarý yazdý.Bu yazýlarýnýn bazýlarýnda Ali Hikmet müstearýný kullandý. Mimar Sinan Universitesi’nde uygarlýk tarihi, Boðaziçi Universitesi’nde felsefe okuttu.Nurettin Sözen döneminde Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi’nin Kültür Ýþleri Dairesi’ni yönetti.Zaman gazetisinde köþe yazarlýðý yapýyor. Bazý eleþtirilerinde Ýrfan Külyutmaz ismini kullanýyor.

ESERLERÝ
Þiir Kitaplarý:Bakýþ Kuþu (1969), Bedrettin Üzerine Þiirler (1975), Doðu Þiirleri (1977), Yaz Þiirleri (1981), Gizemli Þiirler (1984), Zaman Þiirleri (1987), Söylen Þiirleri (1989), Hüzün ki En Çok Yakýþandýr Bize (Toplu þiirler, 1989), Ayna Þiirleri (1992).
Deneme:Felsefe ve Ulusal Kültür(1975), Roman Kavramý ve Türk Romaný(1977)

Hicrani ( 1908)- (22.02.1969)
1908 yýlýnda Bayburt’ta doðdu. Asýl adý Hacý Taþtan’dýr. Hicrânî lakabýyla þiirler yazmýþtýr. Ýlk eðitimini babasýndan aldý. Pek çok yer gezdi dolaþtý. Çeþitli iþlerde çalýþtý. 22 Þubat 1969 günü, on yýl süren hastalýk sonucu Bayburt’a öldü ve oraya gömüldü.

ESERÝ
Sabri Özcan San, Hicrânî’nin þiirlerini “Aþýk Hicrânî” adý altýnda yayýmladý (1987).

Hayali Bey - (13.11.1555)
Vardar Yenicesi’nde doðdu. Asýl adý Mehmed’dir. Bekâr Memi lakabýyla da anýldý. Düzenli bir öðrenim görmedi. Haydarî þeyhi Ali Mest-i Acemî’ye baðlanarak tasavvuf kültürünü geliþtirdi. Devlet erkânýndan himaye gördü. Son yýllarýnda yokluk çekti. Tasavvuf kültürünü yansýtan gazelleriyle zamanýnýn büyük þairleri arasýnda yeraldý. 1556 yýlýnda öldü.

ESERLERÝ
Dîvân’ý Ali Nihat Tarlan tarafýndan bastýrýldý.