Necati Cumalý ( 1921)- (10.01.2001)
Doðum Yeri:Florina
Ýlk ve orta öðrenimini, Kurtuluþ Savaþý’ndan sonra ailesinin yerleþtiði Urla’da ve Ýzmir’de yaptý. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi (1941). En sürekli iþi Urla ve Ýzmir’deki avukatlýklarý oldu (1950-1957). Sonraki yýllarý, sadece yazarlýðý iþ edinerek Paris’te, Ýstanbul’da, Ýsrail’de geçti, Ýstanbul’a yerleþti (1970-)
Ýlk þiiri Urla Halkevi dergisi Ocak’ta çýkmýþtý (1939). Garipçiler’in (Orhan Veli ve arkadaþlarý) ve öteki 1940 kuþaðý þairlerinin ortak konu ve yazýþlarýndan, bir süre sonra sýyrýlarak, yalýn bir duyarlýðýn þairi oldu. Þiirlerinde net bir görünümle, birey halleri (seviler, ayrýlýklar, özlemler, acýlar vb.), gündelik hayat, toplum ve dünya durumu yansýda hep. Þiirimize kalýn, aydýnlýk bir Cumalý çizgisi çizdi. 1955’ten sonra þiiri, hikayeyi, oyunu, romaný birlikte yürüttü. Yazdýðý bütün türlerde uzatmalardan kaçýnan, þiirli bir yoðunluk yarattý.
Roman ve hikaye kitaplarýnýn sonraki baskýlarý da olan yazarýn, ilk baský yýllarýyla eserleri:
Þiir kitaplarý: Kýzýlçullu Yolu (1943), Harbe Gidenin Þarkýlarý (1945), Mayýs Ayý Notlarý (1947) Güzel Aydýnlýk (1951), Denizin Ýlk Yükseliþi (ilk üç kitabýnýn topluca, 2. Baskýsý, 1954), Ýmbatla Gelen (1955), Güneþ Çizgisi (1957), Yaðmurlu Deniz (son iki kitabýnýn 2. Baskýsý ve yeni þiirler, 1968), Baþaklar Gebe (1970), Ceylan Aðýdý (1974), Aç Güneþ (1980), Bozkýrda Bir Atlý (1981), Yarasýn Beyler (1981), Tufandan Önce (1983), Aþklar Yalnýzlýklar (toplu þiirler I, 1985), Kýsmeti Kapalý Gençlik (toplu þiirler II, 1986)
Hikaye kitaplarý: Yalnýz Kadýn (1955), Deðiþik Gözle (1956), Susuz Yaz (1962), Ay Büyürken Uyuyamam (1969), Makedonya 1900 (1976), Kente Ýnen Kaplanlar (Deðiþik Gözle kitabýný da içerir, 1976), Dila Haným (1978, Dila Haným hikayesi filme de alýndý), Revizyonist (1979), Yakubun Koyunlarý (1979), Aylý Býçak (1981; Uzun Bir Gece adýyla ikinci basým 1991)
Romanlarý:Tütün Zamaný (1959. 2.b Zeliþ adýyla 1971), Yaðmurlar ve Topraklar (1973), Acý Tütün (1974), Aþk da Gezer (1975), Uç Minik Serçem (1990), Viran Daðlar (1994)
Oyunlarýný sayýsý on dokuzdur; bunlardan on ikisi, 1969, üçü 1973 ve son üçü 1977’de üçer üçer, numaralý altý kitapta toplandý: Oyunlar 1 (Boþ Bezik, Ezik Otlar, Vur Emri); Oyunlar 2 (Susuz Yaz, Tehlikeli Güvercin, Yeni Çýkan Þarkýlar); Oyunlar 3 (Nalýnlar, Masalar, Kaynana Ciðeri); Oyunlar 4 (Derya Gülü, Aþk Duvarý, Zorla Ýspanyol); Oyunlar 5 (Gömü, Bakaný Bekliyoruz, Kristof Kolomb’un Yumurtasý); Oyunlar 6 (Mine, Yürüyen Geceyi Dinle, Ýþ Karar Vermekte). Çalýkuþu (1963), Yaralý Geyik (1980), Dün Neredeydiniz (1983), Bir Sabah Gülerek Uyan (1990), Vatan Diye Diye (1990), Devetabaný (1992) kitap halinde yayýnlamdý, ayrýca [Ahmetlerim (1974-1990 Devlet tiyatrolarýnda) Þafak Karakolu (1978) Ýstanbul Þehir Tiyatrolarýnda (1980) sahnelenecekken askeri yönetimce yasaklandý.] Devlet tiyatrolarý repertuarýna alýnan Ceyhan ile Sevdican (1988) ve Yalnýz Ölü (1990) henüz sahnelenmemiþlerdir. Boþ Beþik (1951, 1967) Susuz Yaz (1963, 1973) olmak üzere ikiþer kez filme alýndý. Zeliþ (1969) filme, (1974) TV’ye, Mine (1983), Vasfiye Öyküsü (Adý Vasfiye adýyla 1985), Bir Sabah Gülerek Uyan (Dul Bir Kadýn adýyla 1986), Derya Gülü (1986), Uzun Bir Gece (1987), Öç Öyküsü (Tutku adýyla 1986) sinemaya aktardýlar. Boþ Beþik, Ezik Otlar, Susuz Yaz, Mine, Derya Gülü, Nalýnlar, Zeliþ radyoya uygulandýlar. Zeliþ ile Ezik Otlar, Daðlý ile Muharrem öyküsü, Bakaný Bekliyoruz TV’ye aktarýldýlar. Boþ Beþik vokal bale olarak sahnelendi (1993).
Yazarýn her türden eserleri yirmiyi aþkýn dilde çevrildi. Oyunlarýndan Mine, Nalýnlar (1963) Ýtalyanca, Derya Gülü (1966 Ýbranice, 1991 Ýngilizce), Susuz Yaz (1975 Ýngilizce), Tehlikeli Güvercin (1969 Rusça), Vur Emri (1975 Slovence, 1977 Farsça) olarak yayýnlandýlar. Susuz Yaz 1981’de Oslo radyosunda Norveç dilinde, Derya Gülü 1967’de Zagrep radyosunda Hýrvatça yayýnlandý.
Bütün oyunlarý, daha sonra yazýlan ve oynanan bazý oyunlarý da içererek Tekin Yayýnevi tarafýndan yeniden yayýmlandý: Bütün Oyunlar 1 (1983), Bütün Oyunlarý 2 (1983), Bütün Oyunlarý 3 (1985)
Denemeleri: Niçin Aþk (1971), Senin Ýçin Ey Demokrasi (1976), Etiler Mektuplarý (1982), Niçin Af (1989), Þiddet Ruhu (1990)
Günceleri: Yeþil Bir At Sýrtýnda (1990)
Langston Hughes’ten (1961), Apollinaire’den (1965) þiir çevirileri de olan Cumalý, Yaðmurlu Deniz kitabýyla Türk Dil Kurumu 1969 Þiir Ödülü’nü aldý, iki kez de Sait Faik Hikaye Armaðaný’ný kazandý ( Deðiþik Gözle kitabýyla 1957’de, Makedonya 1900 kitabýyla 1977’de). Yaralý Geyik ile Muhsin Ertuðrul (1979), Tufandan Önce ile 1984 Yeditepe Þiir Armaðaný’ný, Dün Neredeydiniz adlý oyunuyla da 1982 Kültür Bakanlýðý Tiyatro Ödülü’nü, Viran Daðlar ile 1995 Orhan Kemal Roman Armaðaný’ný ve Yunus Nadi Roman Ödülü’nü aldý. 1963’te Susuz Yaz’dan alýnan film 1964 Berlin Film Festivalinde Altýn Ayý ödülünü alarak ülkemize sinema dalýnda uluslar arasý ilk büyük ödülünü kazandýrdý.
Son Yorumlar